Γιατί αντιμετωπίζουμε τις λεγόμενες μέγα-πυρκαγιές στην Ελλάδα; Η Παρασκευή Αλιζώτη, Πρόεδρος του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ απαντά.
Διάρκεια άρθρου:
Λιγότερο απο 1 λεπτό
Λεπτά
Γιατί αντιμετωπίζουμε τις λεγόμενες μέγα-πυρκαγιές στην Ελλάδα; Η Παρασκευή Αλιζώτη, Πρόεδρος του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ απαντά.
eurokkinisi
Στην περιοχή της Εύβοιας, υπήρχαν δέντρα που καεί μόνο μέρος από το φύλλωμά τους, οπότε παρέμειναν ζωντανά. Από άλλα άτομα είχαν καεί τα κλαδιά τους και επιφανειακά ο φλοιός τους, οπότε ο ξυλώδης όγκος του κορμού τους είναι πλήρως αξιοποιήσιμος.. Υπήρχαν όμως και περιπτώσεις, οι οποίες ήταν εξαιρετικά τραγικές, που εγώ προσωπικά είδα για πρώτη φορά. Η ένταση της καύσης σε ορισμένες περιοχές ήταν τόσο ισχυρή, όπου στη θέση του δέντρου υπήρχε πριν, μετά την πυρκαγιά απέμεινε μόνο ένας λάκκος και μάλιστα υπήρχαν ανοίγματα μέσα από τις οποίες περνούσαν οι ρίζες του δέντρου, οι οποίες είχαν επίσης καεί ολοσχερώς ακόμα και μέσα στο έδαφος.Τόσο μεγάλη ήταν η ένταση πυρός που προκάλεσε εξαύλωση τεράστιων δέντρων. Επομένως, εξαρτάται από τις συνθήκες καύσης που υφίσταται το κάθε δέντρο σε ατομικό επίπεδο.
Η κλιματική κρίση δημιουργεί συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες. Ουσιαστικά δημιουργεί περισσότερα και συχνότερα έντονα καιρικά φαινόμενα, περισσότερες καταιγίδες, υψηλές θερμοκρασίες και μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας κατά την άνοιξη και το καλοκαίρι. Αυτά είναι παρατηρήσεις που έχουμε επί σειρά ετών, και βλέπουμε ότι τείνουμε πράγματι προς μία κατεύθυνση. Όμως, αυτό το φαινόμενο δεν παρατηρείται στην Ελλάδα τόσο έντονα.
Δηλαδή, η Ανατολική Ευρώπη δεν είναι στην ίδια κατάσταση με αυτή της Δυτικής Ευρώπης. Εδώ έχουμε παρατηρούμε ότι σε πολλές περιοχές έχουμε περισσότερες βροχοπτώσεις απ’ ότι στο παρελθόν. Άρα, αυτό που συμβαίνει στα δικά μας οικοσυστήματα αυτή τη στιγμή, είναι ότι εξαιτίας των αυξημένων βροχοπτώσεων τον χειμώνα και την άνοιξη, παρατηρείται αύξηση της παραγόμενης βιομάζας.
Άρα, οι πυρκαγιές λόγω κλιματικής κρίσης συμβαίνουν γιατί έχουμε αυξημένη βιομάζα, καθώς υπάρχουν ακραίες συνθήκες σε πολλές περιπτώσεις. Διαπιστώνουμε όμως ότι πολλές προκαλούνται από το δίκτυο του ΔΕΔΗΕ, από καλώδια παροχής ενέργειας, άρα από ανθρωπογενή δραστηριότητα, όπως επίσης και από εμπρησμούς από αμέλεια ή και από πρόθεση. Επομένως πρέπει να δούμε τα αίτια εκκίνησης των δασικών πυρκαγιών, να λάβουμε μέτρα αποτροπής τους και να εξετάσουμε πως θα φροντίσουμε να μην έχουμε ακραία επέκταση όταν αυτές ξεσπούν.
Σε αντίθεση με τα δάση της Ευρώπης, αλλά υπόλοιπων χωρών του πλανήτη, αυτά της Ελλάδας είναι δημόσια. Δηλαδή σε άλλες χώρες το 70% με 80% είναι ιδιωτικά και εκμεταλλεύονται για παραγωγή ξυλείας. Στη χώρα μας έχουμε φυσικά οικοσυστήματα, τα οποία είναι εξαιρετικά πολύτιμα, καθώς διαθέτουν υψηλή βιοποικιλότητα σε είδη και υψηλά επίπεδα γενετικής ποικιλότητας εντός των ειδών. Συνεπώς, οι δασικές πυρκαγίες σε ελληνικά δασικά οικοσυστήματα και ιδίως αυτά που αποτελούνται από είδη που δεν αναγεννώνται φυσικά μετά από τις πυρκαγιές είναι εξαιρετικά καταστροφικές σε πολλαπλά επίπεδα.
Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να ληφθούν σοβαρά μέτρα από την πολιτεία, σχετικά με τη δασοπροστασία και την δασοπυρόσβεση. Η δασική υπηρεσία θα πρέπει να εμπλακεί ενεργά κι αυτό γιατί μια δασική πυρκαγιά δημιουργεί το δικό της οικοσύστημα, άρα απαιτούνται αντίστοιχες γνώσεις που αφορούν μεταξύ άλλων την τοπογραφία της περιοχής, τα είδη βλάστησης, τις απαιτήσεις και ιδιαιτερότητές τους, τους τρόπους προσέγγισης περιοχών και διαφυγής σε περίπτωση κινδύνου, κλπ.
Είναι λοιπόν εξαιρετικά κρίσιμο η δασική υπηρεσία να εμπλακεί ακόμη περισσότερο στο θέμα της προστασίας αλλά και της κατάσβεσης με μικρά ευέλικτα πυροσβεστικά οχήματα. Οι πυροσβεστικές δυνάμεις που μετακινούνται συνήθως από διαφορετικές περιοχές για την αντιμετώπιση μιας δασικής πυρκαγιάς που ξεσπά ακόμη και σε άλλους νομούς προσπαθούν να επιτελέσουν το έργο τους με τον καλύτερο τρόπο και με αυταπάρνηση. Η διαφορά είναι όμως ότι σε μια περιοχή που δεν γνωρίζουν τη τοπογραφία του εδάφους, το δασικό οδικό δίκτυο, την έκταση των αντιπυρικών ζωνών, τους τρόπους διαφυγής, τις ιδιαιτερότητες των οικοσυστημάτων που καίγονται και τους κινδύνους, σαφώς κινδυνεύουν και οι ίδιοι. Και όπως είδαμε, είχαμε δυστυχώς απώλειες φέτος σε μάχιμο πυροσβεστικό προσωπικό.
Από τα πυροφυλάκια που ήταν τοποθετημένα παλιά, μπορούσαν οι δασικοί υπάλληλοι να δουν ανά πάσα ώρα και στιγμή τον καπνό και να εντοπίσουν άμεσα τον τόπο εκδήλωσης της δασικής πυρκαγιάς. Τα πυροσβεστικά οχήματα της δασικής υπηρεσίας που ήταν μικρά και ευέλικτα, μετακινούνταν προς άμεσα στις εστίες και επετύγχαναν αποτελεσματική πρώτη πλήξη των πυρκαγιών στις περισσότερες περιπτώσεις. Επομένως, ναι, είναι θέμα γρήγορης ανίχνευσης και άμεσης αντίδρασης ως προς την δυνατότητα πυρόσβεσης, πράγμα που δεν μπορεί εύκολα να επιτευχθεί με πυροσβεστικές δυνάμεις που μετακινούνται συνήθως από μακριά – με ότι αυτό σημαίνει για τον χρόνο που απαιτείται – και διαθέτουν κυρίως οχήματα μεγάλων διαστάσεων και όχι ευέλικτων για ορεινές δασικές περιοχές.
Τα drone από την άλλη πλευρά έχουν συγκεκριμένες ώρες πτήσης. Δεν γίνεται να πετούν συνεχόμενα. Χρειάζεται επομένως μια διαρκής διαδικασία, γιατί η πυρκαγιά δεν δίνει ραντεβού για τον χρόνο που θα εκδηλωθεί. Παλαιότερα υπήρχαν επίσης θερμικές κάμερες, οι οποίες τοποθετούνταν σε υψηλό σημείο. Αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι η δασική υπηρεσία δεν έχει πλέον οχήματα πυρόσβεσης.
Συνεπώς είναι θέμα στρατηγικής κατά την άποψή μου. Το να περιμένουμε να φτάσει η πυροσβεστική σε ένα δασικό οικοσύστημα, που πολλές φορές τα μεγάλα αυτοκίνητα δεν μπορούν καν να πλησιάσουν μέχρι την εστία, ή το να περιμένουμε να φτάσει η φωτιά στον δρόμο για να την πολεμήσουμε, με αυξανόμενους ανέμους που την βοηθούν να υπερπηδά δρόμους και αντιπυρικές ζώνες, είναι μια χαμένη ιστορία.
Τέλος, η κυρία Αλιζώτη επισήμανε πως «τα δασικά οικοσυστήματα της χώρας μας είναι μοναδικά, από άποψη αριθμού ειδών και από άποψη ποικιλότητας μέσα στα είδη, δηλαδή έχουμε πληθυσμούς δασικών ειδών που είναι εξαιρετικά ανθεκτικοί στην κλιματική αλλαγή και σε δυσμενείς κλιματικές συνθήκες. Άρα αυτό το υλικό δεν μπορεί η Ελλάδα να το χάσει, αλλά πρέπει να το προστατεύσει με κάθε τρόπο. Μια πυρκαγιά σε δάση της Ελλάδας έχει εντελώς διαφορετικές και μεγαλύτερες οικολογικές συνέπειες από τις πυρκαγιές των δασών της βόρειας Ευρώπης, που τα περισσότερα είναι τεχνητά φυτεμένα, ή ακόμα και της Γαλλίας στην περιοχή του Μπορντό, όπου εκεί κάηκαν επιχειρησιακές φυτείες για παραγωγή ξυλείας κυρίως και όχι αυτόχθονα δασικά οικοσυστήματα. Τα δασικά οικοσυστήματα της χώρας, στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι ώριμα και αρχέγονα, με μίξη ειδών σε πολλές περιπτώσεις, με εξαιρετικά πολύτιμα είδη και μεγάλη βιοποικιλότητα.
Άρα όταν έχουμε μία πυρκαγιά σε ένα ελληνικό δασικό οικοσύστημα, η καταστροφή είναι τεράστια και μερικές φορές μπορεί να είναι και ανεπανόρθωτη. Θα πρέπει να υπάρξει μια συνολική στρατηγική, η οποία να ξεκινά από την πρόληψη και την προστασία, την διαχείριση των δασών, την ενημέρωση και εκπαίδευση του τοπικού πληθυσμού, την καταστολή σε περίπτωση που συμβεί το απευκταίο, αλλά και τη εφαρμογή μέτρων ορθής αποκατάστασης στη συνέχεια».
