Άγνωστες Ηρωίδες του ’21: Μόσχω Τζαβέλα, η Συλλογική Γυναικεία Ισχύς στους Πρόποδες του Σουλίου

Οι Σουλιώτισσες έχουν καταγραφεί στη συλλογική μνήμη κυρίως μέσα από τον τραγικό μύθο του Ζαλόγγου —μια εικόνα που, αν και ηρωική, εστιάζει στην αυτοκτονία ως τη μόνη διέξοδο από την πατριαρχική ατίμωση της αιχμαλωσίας. Η Μόσχω Τζαβέλα, όμως, μας προσφέρει μια εντελώς διαφορετική, επιθετική και δυναμική εκδοχή της Σουλιώτισσας. Η δράση της κατά τους πολέμους εναντίον του Αλή Πασά αποδεικνύει ότι οι γυναίκες του Σουλίου δεν ήταν απλώς έτοιμες να πεθάνουν, αλλά ήταν κυρίως εκπαιδευμένες να πολεμούν, να οργανώνονται συλλογικά και να ανατρέπουν τις στρατιωτικές ισορροπίες των ανδρών.

Η Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του οπλαρχηγού Λάμπρου Τζαβέλα, έζησε σε μια κοινωνία με αυστηρή δομή, όπου ο πόλεμος θεωρούνταν αποκλειστικό καθήκον των ανδρών. Η μεγάλη της ανατροπή συντελέστηκε το 1792. Όταν οι υπεράριθμες δυνάμεις του Αλή Πασά επιτέθηκαν στο Σούλι και οι Σουλιώτες άρχισαν να υποχωρούν πανικόβλητοι προ του κινδύνου της εκμηδένισης, η Μόσχω δεν έμεινε να περιμένει παθητικά την έκβαση της μάχης.

Ενεργώντας ως αυτόνομος στρατιωτικός ηγέτης, συγκέντρωσε περίπου 400 γυναίκες του Σουλίου. Τις όπλισε με ό,τι ήταν διαθέσιμο —σπαθιά, τσεκούρια, μαχαίρια και πέτρες— και ηγήθηκε μιας σφοδρής, απρόσμενης αντεπίθεσης από τα υψώματα. Η ορμή, η αγριότητα και η απόλυτη έλλειψη φόβου αυτού του γυναικείου σώματος τρομοκράτησαν τον στρατό του Αλή Πασά, ο οποίος, μην έχοντας ξαναδεί γυναίκες να πολεμούν με τέτοια στρατηγική οργανωτικότητα, τράπηκε σε άτακτη φυγή. Η Μόσχω απέδειξε ότι η γυναικεία συλλογικότητα, όταν αποκτά ηγεσία και κοινό στόχο, μπορεί να διαλύσει οποιοδήποτε ανδρικό στρατιωτικό κατεστημένο.

Η Μόσχω Τζαβέλα αποκαθηλώνει το στερεότυπο της γυναίκας-θύματος που επιλέγει τον θάνατο μόνο ως διαφυγή. Η δική της ιστορία είναι μια ιστορία νίκης, επιβολής και ένοπλης κυριαρχίας. Μας υπενθυμίζει ότι η γυναικεία δύναμη δεν είναι μια θεωρητική έννοια, αλλά μια πρακτική πραγματικότητα που, όταν οργανώνεται και αποκτά φωνή, έχει τη δύναμη να αλλάξει τον ρου της ιστορίας και να γκρεμίσει τις προκαταλήψεις αιώνων.