Η περίπτωση της Πανωραίας Χατζηκώστα είναι ίσως η πιο συγκινητική και σημειολογική ιστορία ολόκληρου του ’21, καθώς το όνομά της ξεπέρασε τη φυσική της παρουσία και μετατράπηκε σε μια φράση που χρησιμοποιούμε μέχρι σήμερα: η «Ψωροκώσταινα». Η Πανωραία δεν ξεκίνησε τη ζωή της μέσα στη φτώχεια. Ήταν μια πανέμορφη και αρχοντομαθημένη γυναίκα, σύζυγος ενός πλούσιου εμπόρου από τις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας.
Όταν ξέσπασε η Επανάσταση, οι Τούρκοι κατέστρεψαν ολοσχερώς την πόλη. Η Πανωραία είδε τον άνδρα της και τα παιδιά της να σφάζονται μπροστά στα μάτια της, ενώ η ίδια έχασε κάθε ίχνος της περιουσίας της. Κατάφερε να διασωθεί και, κυνηγημένη, έφτασε ως πρόσφυγας στο ελεύθερο Ναύπλιο. Εκεί, για να επιβιώσει, αναγκάστηκε να κάνει τις πιο σκληρές δουλειές, πλένοντας ρούχα και ζητιανεύοντας στους δρόμους, ενώ παράλληλα φρόντιζε με αυτοθυσία τα ορφανά παιδιά των άλλων προσφύγων.
Η ιστορία που την πέρασε στην αιωνιότητα εκτυλίχθηκε το 1826. Το Μεσολόγγι βρισκόταν υπό φρικτή πολιορκία και η πείνα θέριζε τους κατοίκους του. Στην κεντρική πλατεία του Ναυπλίου, ο διδάσκαλος του Γένους, Γεώργιος Γεννάδιος, έβγαλε έναν πύρινο λόγο, καλώντας τους πολίτες να κάνουν έρανο για να αγοραστούν τρόφιμα και πολεμοφόδια για τους πολιορκημένους. Οι πλούσιοι και οι προύχοντες άρχισαν να προσφέρουν με δισταγμό.
Τότε, μέσα από το πλήθος, προχώρησε η Πανωραία. Φορώντας κουρέλια, πλησίασε το τραπέζι του εράνου. Δεν είχε χρήματα, δεν είχε χρυσό. Έβγαλε από το χέρι της το ασημένιο δαχτυλίδι του γάμου της —το μοναδικό πράγμα που της είχε απομείνει από την παλιά της ζωή— και το άφησε πάνω στο τραπέζι, λέγοντας ότι δεν έχει τίποτα άλλο να δώσει παρά μόνο αυτό για την ελευθερία της πατρίδας. Συγκλονισμένος από την κίνηση, κάποιος από το πλήθος φώναξε: «Για δέστε, η Ψωροκώσταινα πρώτη προσέφερε τον οβολό της!».
Η πράξη της Πανωραίας προκάλεσε ένα κύμα συγκίνησης, αναγκάζοντας και τους υπόλοιπους να αδειάσουν τα πορτοφόλια τους. Η φράση «Ψωροκώσταινα» έμεινε από τότε στην ελληνική γλώσσα για να περιγράφει την Ελλάδα: ένα κράτος φτωχό, στερημένο και γεμάτο προβλήματα, αλλά με μια ψυχή περήφανη, γενναιόδωρη και έτοιμη για την υπέρτατη θυσία. Η Πανωραία πέθανε λίγα χρόνια αργότερα σε ένα πτωχοκομείο, έχοντας προσφέρει στο έθνος το πιο πολύτιμο μάθημα αξιοπρέπειας.
Η ιστορία της Χατζηκώστα είναι τόσο θλιβερή όσο και πολύτιμη για να μάθουν κι άλλοι την πραγματική «Ψωροκώσταινα». Αν συμφωνείς, κοινοποίησε το άρθρο!